Νήματα

…και πώς να τα επιλέξουμε

Όταν αποφασίσουμε ότι θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα χειροποίητο πλεκτό, πρέπει να επιλέξουμε και το κατάλληλο νήμα. Οι επιλογές που έχουμε στη διάθεσή μας είναι πολλές και - κάποιες φορές - μπορεί να μας μπερδέψουν.

Η επιλογή εξαρτάται από την εποχή. Θέλουμε να πλέξουμε κάτι για την άνοιξη και το καλοκαίρι ή για το φθινόπωρο και τον χειμώνα; Προτιμάμε ένα λεπτό ή ένα χοντρό νήμα; Ποια ποιότητα μας εξυπηρετεί καλύτερα και πόσα χρήματα θέλουμε να διαθέσουμε; Όπως καταλαβαίνουμε, η απόφαση δεν είναι πάντα εύκολη!

Ας δούμε, λοιπόν, ποιες επιλογές έχουμε.

Στην ελληνική αγορά, οι διαθέσιμες επιλογές είναι, δυστυχώς, κάπως περιορισμένες. Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα παρατηρώ ότι γίνεται προσπάθεια να εμπλουτιστεί η ποικιλία των καταστημάτων με νέες μάρκες και είδη νημάτων. Φυσικά, υπάρχει πάντα η δυνατότητα να παραγγείλουμε από το εξωτερικό, λαμβάνοντας υπόψη πιθανές καθυστερήσεις στην παράδοση και επιπλέον δασμούς ή τέλη.

Στην ετικέτα κάθε νήματος θα βρείτε πληροφορίες σχετικά με τη σύνθεση και τα χαρακτηριστικά του. Ας γνωρίσουμε, λοιπόν, τις πιο συνηθισμένες κατηγορίες νημάτων.

Οι βασικές κατηγορίες νημάτων

• Μαλλί (wool/lana) – Παρθένο μαλλί (virgin wool) – Superwash

Το μαλλί προέρχεται συνήθως από πρόβατα και άλλα ζώα, π.χ. κατσίκες, από τις οποίες παράγονται, μεταξύ άλλων, το μοχέρ και το κασμίρ. Χάρη στη φυσική δομή των ινών του, προσφέρει όγκο, ελαστικότητα και καλή θερμομόνωση, ενώ απορροφά την υγρασία.

Ο όρος superwash αναφέρεται σε μαλλί που έχει υποστεί ειδική επεξεργασία, ώστε να μπορεί να πλένεται ευκολότερα, ακόμη και στο πλυντήριο. Αντίστοιχα, ο όρος virgin wool δηλώνει μαλλί που δεν έχει χρησιμοποιηθεί ή ανακυκλωθεί προηγουμένως.

• Μοχέρ (mohair)

Το μοχέρ προέρχεται από τις κατσίκες της φυλής Αγκύρας. Είναι απαλό, ελαφρύ και χαρίζει στο πλεκτό μια ιδιαίτερη, αφράτη όψη. Δεν έχει μεγάλη ελαστικότητα, είναι όμως ανθεκτικό. Χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με άλλες ίνες για τη δημιουργία ρούχων και αξεσουάρ.

• Κασμίρ (cashmere)

Το κασμίρ προέρχεται από το λεπτό υπόστρωμα τριχώματος ορισμένων φυλών κατσίκας. Ξεχωρίζει για την εξαιρετική απαλότητα, τη ζεστασιά και την πολυτελή υφή του. Είναι ένα από τα ακριβότερα είδη νημάτων που μπορούμε να βρούμε στην αγορά.

• Ανγκορά (angora)

Το ανγκορά προέρχεται από το τρίχωμα του κουνελιού ανγκορά. Είναι γνωστό για την εξαιρετική απαλότητα και τη μεταξένια υφή του. Οι ίνες του είναι λεπτές και ελαφριές, ενώ προσφέρουν μεγάλη ζεστασιά. Το βασικό του μειονέκτημα είναι ότι μπορεί να αφήνει χνούδι και τρίχες.

• Μετάξι (silk)

Το μετάξι είναι μία από τις πολυτιμότερες ζωικές ίνες και παράγεται από το κουκούλι του μεταξοσκώληκα. Είναι απαλό, ανθεκτικό και χαρίζει στο πλεκτό υπέροχη λάμψη. Παρότι έχει καλές θερμορυθμιστικές ιδιότητες, δεν είναι ιδιαίτερα ελαστικό. Επίσης, μπορεί να δυσκολέψει το πλέξιμο, καθώς γλιστράει εύκολα στις βελόνες ή στο βελονάκι.

• Μερινό (merino)

Το μαλλί μερινό προέρχεται από πρόβατα της φυλής Μερινό, τα οποία είναι γνωστά για την ποιότητα του μαλλιού τους. Οι ίνες του είναι λεπτότερες από εκείνες πολλών άλλων φυλών προβάτων, γεγονός που το κάνει ιδιαίτερα απαλό και ευχάριστο στην αφή.

• Αλπακά (alpaca)

Το αλπακά προέρχεται από το τρίχωμα του ομώνυμου ζώου, το οποίο ζει κυρίως στις Άνδεις της Νότιας Αμερικής. Πρόκειται για μια ποιοτική ίνα, απαλή, ελαφριά και με διακριτική λάμψη. Μοιάζει με το μαλλί του προβάτου, αλλά προσφέρει εξαιρετική ζεστασιά. Ωστόσο, όταν χρησιμοποιείται μόνο του, ορισμένα νήματα αλπακά μπορεί να μην κρατούν εύκολα το σχήμα του πλεκτού.

• Βαμβάκι (cotton/algodón)

Το βαμβάκι είναι μια απαλή, φυτική ίνα, ιδανική για καλοκαιρινά πλεκτά. Το μερσεριζέ βαμβάκι έχει υποστεί ειδική επεξεργασία, η οποία ενισχύει τη λάμψη του και βελτιώνει την ικανότητά του να συγκρατεί τη βαφή. Σε σύγκριση με το ακατέργαστο ή μη μερσεριζέ βαμβάκι, παρουσιάζει πιο λεία και λαμπερή επιφάνεια.

• Βισκόζη (viscose)

Η βισκόζη είναι τεχνητή υφαντική ίνα που παράγεται από κυτταρίνη, συνήθως φυτικής προέλευσης, και συχνά αποκαλείται «τεχνητό μετάξι». Διακρίνεται για την απαλή υφή και την όμορφη πτώση της, ενώ σε αρκετά χαρακτηριστικά της θυμίζει το βαμβάκι. Είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για ανάλαφρα, καλοκαιρινά πλεκτά.

• Λινό (linen)

Το λινό είναι φυτική ίνα με φυσική λάμψη, δροσερή αίσθηση και μεγάλη απορροφητικότητα. Είναι ιδανικό για καλοκαιρινά πλεκτά, καθώς προσφέρει άνεση και επιτρέπει στο σώμα να αναπνέει. Συχνά συνδυάζεται με άλλες ίνες, ώστε να βελτιώνονται τα χαρακτηριστικά και η συμπεριφορά του νήματος.

• Ακρυλικό (acrylic)

Το ακρυλικό είναι συνθετική ίνα που χρησιμοποιείται ευρέως στην κατασκευή νημάτων. Είναι ελαφρύ, απαλό και σχετικά ζεστό, ενώ μπορεί να θυμίζει στην αφή το μαλλί. Πολλά ακρυλικά νήματα πλένονται στο πλυντήριο, σύμφωνα πάντα με τις οδηγίες της ετικέτας. Είναι ανθεκτικά στον σκόρο και συνήθως οικονομικότερα από τα φυσικά μάλλινα νήματα. Ωστόσο, δεν προσφέρουν πάντα την ίδια θερμομόνωση και διαπνοή με το φυσικό μαλλί. Επειδή πρόκειται για θερμοπλαστική ίνα, απαιτείται προσοχή στην έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες.

• Πολυαμίδιο και νάιλον (polyamide/nylon)

Το πολυαμίδιο, γνωστό και ως νάιλον σε ορισμένες μορφές του, είναι συνθετική ίνα με μεγάλη αντοχή και καλή ελαστικότητα. Χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με άλλες ίνες, σε μικρά ποσοστά, για να αυξήσει την ανθεκτικότητα του νήματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα νήματα για κάλτσες, όπου το πολυαμίδιο συμβάλλει στην αντοχή τους στη φθορά.

Πώς επιλέγουμε το κατάλληλο νήμα;

Ολοκληρώνοντας αυτή τη σύντομη παρουσίαση των πιο γνωστών και συνηθισμένων ποιοτήτων νημάτων που μπορούμε να βρούμε στα καταστήματα, διαπιστώνουμε ότι κάθε υλικό έχει τα δικά του πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.

Οι φυσικές ίνες είναι συχνά ακριβότερες και ενδέχεται να απαιτούν πιο προσεκτική φροντίδα από τις συνθετικές. Από την άλλη πλευρά, οι συνθετικές ίνες προσφέρουν συνήθως οικονομικότερες λύσεις και ευκολία στη συντήρηση.

Λαμβάνοντας υπόψη την εποχή, το είδος του πλεκτού που θέλουμε να δημιουργήσουμε, την υφή και τις ιδιότητες που αναζητούμε, αλλά και τον προϋπολογισμό μας, μπορούμε να επιλέξουμε πιο εύκολα και στοχευμένα το κατάλληλο νήμα για τις ανάγκες μας — και, φυσικά, για την τσέπη μας!

Ιστορίες για κάλτσες

...και πώς αυτές σου γίνονται εμμονή

Να μου έλεγαν πως θα το πάθαινα αυτό, δεν θα το πίστευα ποτέ και με τίποτα! Φταίει άραγε η ευαισθησία που είχα από παιδί στο μάλλινο όταν ακουμπούσε κατευθείαν στο δέρμα μου; Ή μήπως φταίει το γεγονός ότι η τεχνολογία έχει αλλάξει τόσο πολύ τα μάλλινα νήματα, κάτι που εγώ δεν είχα λάβει υπόψη μου; Δεν ξέρω να το εξηγήσω...

Είχα ξεχάσει πως κάποτε η γιαγιά μου έπλεκε «τερλίκια» με τις καλτσοβελόνες της. Το θυμήθηκα ξανά όταν άρχισα να ψάχνω οτιδήποτε είχε σχέση με το πλέξιμο και τις είδα σε διάφορα σάιτ. Βέβαια, οι σημερινές καλτσοβελόνες δεν έχουν καμία σχέση με εκείνες της γιαγιάς μου! Είναι μοντέρνες, ντιζαϊνάτες, χρωματιστές, εργονομικές, ξύλινες ή μεταλλικές και, πάνω απ' όλα, δεν είναι σκουριασμένες!

Κάποια στιγμή, λοιπόν, μου καρφώθηκε η ιδέα να δοκιμάσω να πλέξω κάλτσες. Είχα δει τόσα καταπληκτικά σχέδια που σκέφτηκα: «Δεν μπορεί! Αφού τα καταφέρνουν οι άλλες, γιατί να μην τα καταφέρω κι εγώ;»

Η εμπειρία αποδείχθηκε φοβερή, κυριολεκτικά και μεταφορικά!

Το πρώτο μου ζευγάρι ήταν κάτι «τσουράπια». Ξέρετε, εκείνα που μοιάζουν κάτι ανάμεσα σε κάλτσα και παντόφλα και είναι ιδανικά για το σπίτι. Διάλεξα ένα χοντρό, ανθεκτικό και φτηνό νήμα, για να μη με πάρει από κάτω αν κάτι πήγαινε στραβά και κλάψω τα λεφτά μου!

Αφού τα κουτσοκατάφερα, είπα να δοκιμάσω και με πιο λεπτό νήμα. Εκεί άρχισαν τα δύσκολα: άλλη τεχνική, άλλες απαιτήσεις, άλλα προβλήματα! Ίδρωσα, ξεΐδρωσα, αλλά τα κατάφερα κι αυτά.

Και τώρα;  Ποιος με πιάνει! Έγινα προφέσορας, πλέκω το ένα σχέδιο μετά το άλλο και δοκιμάζω τη μία τεχνική μετά την άλλη. Και, εννοείται ότι, όλο το χειμώνα οι μόνες κάλτσες που φοράω είναι αυτές και έχω ξεκινήσει και νέο τρεντ!

Το νέο μου χόμπι

...και το κόλλημα που έφαγα με αυτό!

Το γνωρίζετε κι εσείς καλά πως, το πλέξιμο είναι μια εξαιρετική απασχόληση, που λειτουργεί σχεδόν σαν ψυχοθεραπεία! Αντί να βασανίζεις το μυαλό σου με τα προβλήματα της καθημερινότητας, το βάζεις να μετράει πόντους και σειρές, να υπολογίζει κοψίματα και ριξίματα και να κρατάει λογαριασμό. Και στο τέλος, έχεις ένα καινούργιο πουλόβερ στη ντουλάπα σου!

Υπάρχει, όμως, και το απαραίτητο...πάρεργο: η επιλογή και η αγορά των νημάτων. Πάρεργο, ναι, αλλά για σκεφτείτε πόσο χρόνο του αφιερώνεις και πόση ευχαρίστηση σου προσφέρει! Εντάξει! Σου προσφέρει και πονοκέφαλο - όταν έχεις να διαλέξεις ανάμεσα σε τόσες υπέροχες επιλογές!

Την έπαθα κι εγώ τη ζημιά! Αν δεν χαζέψω καθημερινά στα ηλεκτρονικά καταστήματα για κανένα δίωρο (και βάλε!), δε γίνεται! Ξυπνάω το πρωί, φτιάχνω το καφεδάκι μου και ανοίγω απαραιτήτως τον υπολογιστή για να... «ψωνίσω»!

Ψάχνω, διαλέγω, προσθέτω νήματα στο «καλάθι» μου και, ευτυχώς, την τελευταία στιγμή συγκρατούμαι και δεν ολοκληρώνω την αγορά. Γιατί, από τη μία, θα γέμιζα το σπίτι με νήματα και δεν θα ήξερα τι να τα κάνω και, από την άλλη, θα μας οδηγούσα κατευθείαν στην οικονομική καταστροφή και τον όλεθρο!

Βέβαια, πού και πού κάνω και το παρακάτω βήμα και πατάω το πολυπόθητο «Αγορά»! Πάντα, όμως, υπάρχει συγκεκριμένος σκοπός και σχέδιο! Ο σύζυγος, άλλωστε, γνωρίζει πολύ καλά πόσο μυαλωμένη γυναίκα είμαι και απλώς χαμογελάει κάθε φορά που ο κούριερ χτυπάει το κουδούνι!

Και ιδού το τελευταίο μου «ολίσθημα»!

Πριν από μερικές εβδομάδες, πήγαμε ένα ολιγοήμερο ταξίδι στο εξωτερικό. Να σας εξομολογηθώ, όμως, κάτι; Είχα φροντίσει από πριν να κάνω την έρευνά μου και γνώριζα πολύ καλά πού βρίσκονταν τα καταστήματα που πουλούσαν νήματα!

Έτσι, φρόντισα η βόλτα μας να περάσει, όλως τυχαίως, έξω από μερικά από αυτά. Και, φυσικά, δεν αντιστάθηκα! Κατέληξα να αγοράζω νήματα και βελόνες, έχοντας μάλιστα και τον σύζυγο μαζί μου!

Όταν, λοιπόν, τελείωσα τα ψώνια μας και φύγαμε από το κατάστημα, ο σύζυγος, που είχε αντιληφθεί πόσο ευτυχισμένη ήμουν, γύρισε και μου είπε:

«Κατάλαβα! Από εδώ και πέρα, κάθε φορά που θα ταξιδεύουμε, το πρώτο αξιοθέατο θα είναι ένα κατάστημα με νήματα!»

Και μεταξύ μας; Δεν έχει κι άδικο!

(Η φωτογραφία είναι από το συγκεκριμένο κατάστημα!) 

Χειροποίητα βαμμένα μαλλιά

…και τι σημαίνει αυτό!

Σας έχει τύχει να δείτε πλεκτά ρούχα με νήματα που δεν έχουν ένα ομοιόμορφο, συμπαγές χρώμα; Νήματα που συνδυάζουν δύο ή περισσότερες αποχρώσεις, με σημεία πιο ανοιχτά ή πιο σκούρα; Που το χρώμα τους περνά σταδιακά από το σκούρο στο ανοιχτό ή το αντίστροφο; Που μοιάζουν να έχουν πιτσιλιές από ένα άλλο χρώμα, όχι όπως στο τουίντ, αλλά σαν να έχει στάξει χρώμα σε διάφορα σημεία της επιφάνειάς τους; Ή μήπως έχετε δει νήματα που αλλάζουν χρώμα κατά μήκος τους, δημιουργώντας φυσικές ρίγες στο πλεκτό;

Όλα αυτά μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας ιδιαίτερης τεχνικής βαφής: της χειροποίητης βαφής νημάτων, γνωστής και ως hand-dyed yarn.

Τέτοια νήματα δεν θα τα βρείτε εύκολα στα συνηθισμένα καταστήματα με τα βιομηχανικά παραγόμενα μαλλιά. Θα τα βρείτε σε εξειδικευμένα καταστήματα, αλλά όχι πάντα στις αποχρώσεις και στα σχέδια που θα θέλατε. Γιατί τα χειροποίητα βαμμένα νήματα βάφονται στο χέρι, συνήθως σε μικρά οικιακά εργαστήρια ή σε μικρές οικοτεχνίες που τα παράγουν σε περιορισμένες ποσότητες.

Και ναι, η βαφή των νημάτων είναι ολόκληρη τέχνη! Χρειάζεται γνώση, εξοικείωση με τα υλικά και κατανόηση της διαδικασίας, ώστε να πετύχει κανείς το επιθυμητό χρώμα και το αποτέλεσμα που έχει φανταστεί.

Η ιστορία της βαφής των νημάτων χάνεται στα βάθη του χρόνου. Μπορεί η σύγχρονη βιομηχανία να έχει αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τις παραδοσιακές τεχνικές, δεν έχει καταφέρει όμως να αναπαράγει πλήρως τη μοναδικότητα και τη γοητεία του χειροποίητου αποτελέσματος.

Γιατί καμία κούκλα χειροποίητα βαμμένου νήματος δεν είναι ακριβώς ίδια με την άλλη, ακόμη κι αν και οι δύο βάφτηκαν στο ίδιο καζάνι! Μικρές διαφορές στις αποχρώσεις και στην κατανομή του χρώματος κάνουν κάθε κούκλα ξεχωριστή. Κι αυτή είναι, τελικά, όλη η ομορφιά του χειροποίητου: η μοναδικότητα και η αποδοχή του γεγονότος ότι τίποτα δεν είναι απολύτως ίδιο με κάτι άλλο.

Τα χρώματα που χρησιμοποιούνται για τη βαφή μπορεί να είναι ειδικές βαφές που αγοράζουμε από το εμπόριο ή φυσικές χρωστικές που προέρχονται από τη φύση. Αρκετά φυτά, ακόμη και από αυτά που έχουμε στον κήπο μας ή στην κουζίνα μας, μπορούν να δώσουν χρώμα στα νήματα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα φλούδια του κρεμμυδιού.

Για να πετύχει, όμως, η βαφή, δεν αρκεί απλώς να έχουμε τα κατάλληλα υλικά. Χρειάζεται να γνωρίζουμε τη διαδικασία, να ακολουθούμε τη σωστή συνταγή και να διαθέτουμε τον απαραίτητο χρόνο και χώρο. Γιατί, όσο δελεαστική κι αν ακούγεται η ιδέα να βάφουμε τα δικά μας νήματα, στην πράξη μπορεί να χρειαστεί να μετατρέψουμε ένα μέρος του σπιτιού μας σε μικρό εργαστήριο!

Γι' αυτό, πριν αποφασίσετε να στήσετε τη δική σας μικρή μονάδα παραγωγής, αξίζει να ενημερωθείτε καλά για τη διαδικασία, τον εξοπλισμό και τις απαιτήσεις της. Έτσι, θα αποφύγετε δυσάρεστες εκπλήξεις.

Εγώ, προσωπικά, το σκέφτηκα μία-δύο φορές, αλλά τελικά το ξανασκέφτηκα και αποφάσισα ότι, προς το παρόν τουλάχιστον, προτιμώ να αγοράζω τα έτοιμα, χειροποίητα βαμμένα νήματά μου! Για το μέλλον, βέβαια, ποτέ δεν ξέρεις!

Πού θα τα βρείτε; Κυρίως σε ηλεκτρονικά καταστήματα του εξωτερικού αλλά υπάρχουν και επιλογές στην Ελλάδα.  Αξίζει να τα αναζητήσετε, να εξερευνήσετε τις υπέροχες αποχρώσεις τους και - γιατί όχι; - να τα δοκιμάσετε στο επόμενο πλεκτό σας! 

Νομίζω πως, θα σας ενθουσιάσουν!